Gwna arrow AKCJA WISA arrow Rys historyczny
Oficjalny serwis Zwizku Ukraicw w Polsce
Rys historyczny Utwrz PDF Drukuj Pole znajomemu

AKCJA "WISA"
Rys historyczny

 

28 kwietnia 1947 r. Grupa Operacyjna „Wisa” rozpocza wysiedlanie ludnoci ukraiskiej z poudniowo-wschodniej Polski. W cigu trzech miesicy na Ziemie Zachodnie i Pónocne przymusowo przesiedlono ponad 140 tys. Ukraiców




Przygotowania do rozpocztej 28 kwietnia 1947 r. Akcji Wisa trway od jesieni 1946 roku. Pomys operacji powsta w Sztabie Generalnym WP.

27 marca 1947 roku zastpca szefa Sztabu Generalnego genera Stefan Mossor przedstawi Pastwowej Komisji Bezpieczestwa plan akcji. Zosta on zaakceptowany dwa dni póniej przez Biuro Polityczne PPR, które zadecydowao take o powoaniu Grupy Operacyjnej „Wisa” oraz o zasadach wysiedlenia i ewakuacji.

Zastrzelenie 28 marca wiceministra obrony narodowej gen. Karola wierczewskiego w zasadzce zorganizowanej przez UPA dao doskonay pretekst dla uzasadnienia wysiedle Ukraiców i zastosowania wobec nich zbiorowej odpowiedzialnoci. Powoana GO „Wisa” miaa „rozwiza ostatecznie problem ukraiski w Polsce”. Powierzono jej zadanie cakowitej likwidacji oddziaów UPA, przeprowadzenie „ewakuacji z poudniowego i wschodniego pasa przygranicznego wszystkich osób narodowoci ukraiskiej na ziemie pónocno-zachodnie, osiedlajc je tam w moliwie najrzadszym rozproszeniu”.

Ewakuacja miaa dotyczy „wszystkich odcieni narodowoci ukraiskiej z emkami wcznie”, obejmowa miaa take mieszane rodziny polsko-ukraiskie.

Ryszard Torzecki w ksice „Polacy i Ukraicy”, zastanawiajc si nad rol strony sowieckiej w podejmowaniu decyzji o wysiedleniach Ukraiców, pisze, i „decyzj tak brzemienn w skutki polityczne móg podj Stalin lub Beria”.

Przypuszcza, e najwaniejsze kwestie ustalano tak naprawd w Moskwie, a nastpnie przekazywano je do Warszawy m.in. poprzez ministra bezpieczestwa publicznego Stanisawa Radkiewicza


Do akcji przesiedle skierowano blisko 20 tys. onierzy Wojska Polskiego i Korpusu Bezpieczestwa Wewntrznego, których wspomagaa Milicja Obywatelska, Urzd Bezpieczestwa Publicznego, oddziay Wojsk Ochrony Pogranicza i Suby Ochrony Kolei. Z siami polskimi wspópracowali onierze czechosowaccy i sowieccy, blokujcy granic z Polsk.

Na mocy decyzji Biura Politycznego dowództwo Grupy Operacyjnej „Wisa” obj gen. Stefan Mossor, jego zastpcami zostali wiceminister bezpieczestwa publicznego pk Grzegorz Korczyski i dowódca KBW pk Juliusz Hübner.

Liczebno wojsk UPA w tym czasie do dzi budzi dyskusje. Sztab grupy ocenia, i liczyy one ponad 2400 onierzy i ponad 700 czonków cywilnej siatki Organizacji Ukraiskich Nacjonalistów. Dowódca UPA w Polsce pk Mirosaw Onyszkiewicz pseud. „Orest” twierdzi natomiast, e UPA miaa wówczas okoo 1400 ludzi.

Akcja Wisa, rozpoczta o wicie 28 kwietnia 1947 r., trwaa trzy miesice. Ludno ukraiska zmuszana bya do opuszczania swoich domów w cigu 2-3 godz. Pozwalano jej zabra jedynie 25 kg bagau. Wysiedlone wsie rabowano, a nastpnie palono. Ukraiców bito i torturowano.

Przeprowadzano równie selekcje w celu wykrycia czonków UPA i jej sympatyków. Podejrzanych kierowano do obozu koncentracyjnego w Jaworznie, w którym panoway straszne warunki. W sumie trafio tam blisko 4 tys. osób, w tym ponad 700 kobiet i dzieci. 160 Ukraiców ponioso w nim mier, której przyczyn by gód, choroby i stosowane w obozie tortury.

Do koca maja wysiedlono ludno ukraisk z powiatów: Lesko, Sanok, Przemyl, Brzozów i czciowo Lubaczów. W czerwcu powiat Jarosaw, Lubaczów oraz woj. lubelskie. Wysiedlana ludno wysyana bya do miejsc, w których oczekiwaa na transporty.

Najczciej byy to silnie strzeone pastwiska otoczone drutem kolczastym. W takich warunkach niekiedy kilkutysiczny tum, przestraszonych i wycieczonych ludzi oczekiwa na decyzje dotyczce dalszego losu.


Podró do miejsca osiedlenia bya prawdziw gehenn. – Wagony przeraay samym swoim wygldem – wspomina Kateryna Mudra – byy okrcone drutem kolczastym, a w rodku brud i smród, bo wczeniej przewoono nimi bydo. W czasie transportów zmaro 27 osób. Cz przesiedleców wspomina take, i równie w trakcie podróy zdarzay si przypadki bicia i gwatów ze strony onierzy.

Ukraicy otrzymywali czsto gospodarstwa zaniedbane i zniszczone. Osiedlano ich w województwach szczeciskim, olsztyskim, koszaliskim, wrocawskim, gdaskim, zielonogórskim i opolskim. Ich liczba w stosunku do mieszkajcych tam Polaków nie moga przekracza 10 proc.

Akcj Wisa zakoczono 31 lipca 1947 roku. Wg danych Sztabu Generalnego WP w czasie jej trwania wysiedlono 140 tys. 575 Ukraiców, w tym emków i czonków rodzin mieszanych.

Równolegle z wysiedleniami prowadzono dziaania przeciwko UPA. W ich wyniku doprowadzono do rozbicia ukraiskiej partyzantki. Zginli prawie wszyscy jej dowódcy. Walki byy bardzo krwawe i charakteryzoway si szczególnym okruciestwem. Wg oficjalnych danych UPA stracia w czasie Akcji Wisa 1135 ludzi, w tym 543 zabitych.

Od poowy maja do poowy wrzenia 1947 roku Wojskowy Sd Grupy Operacyjnej „Wisa” skaza 173 osoby na kar mierci, a 58 na kar doywotniego wizienia. Przez pierwsze trzy miesice dziaalnoci sdu skazani praktycznie nie mieli moliwoci zabiegania o prawo aski, a wyroki byy wykonywane w cigu kilku dni od ich wydania.

Sd rozpatrywa te sprawy 49 oficerów i onierzy polskich z Grupy Operacyjnej „Wisa”. Cz z nich skazano na kar aresztu i wizienia.

Przez dziesitki lat Polski Ludowej przesiedleni Ukraicy nie mogli powraca ani nawet przyjeda na tereny, z których ich wysiedlono.


Do dnia dzisiejszego Akcja „Wisa” wzbudza ogromne kontrowersje. Najlepszym przykadem tego s konflikty, które maj miejsce obecnie w Przemylu w zwizku z jej 60. rocznic.

Na pytanie, czy bya rzeczywicie konieczna, T. A. Olszaski – autor ksiki „Konflikt polsko-ukraiski 1943-47” odpowiada nastpujco: „Likwidacja partyzantki ukraiskiej – niewtpliwie tak, gdy adne pastwo nie moe tolerowa na swym terytorium zbrojnej irredenty. Konieczno ta jednak nie moe usprawiedliwi zastosowanych w jej toku metod, a konkretnie – wysiedlenia. Gdyby nawet istotnie niezbdne byo usunicie z terenów objtych walkami ludnoci cywilnej – naleao ludno t skoncentrowa w silnie strzeonych wsiach-obozach, a po zakoczeniu walk pozwoli na powrót do domów”.

ródo: PAP http://ww6.tvp.pl/View?Cat=2022&id=490579



 
© 2021 Zwi�zek Ukrai�c�w w Polsce :: Hosting & design: design4web.pl
Zrealizowano dzieki dotacji Ministra Spraw Wewntrznych i Administracji
META-Ukraine
hermesbirkinae parsmovies ukraina.jpg
hermesbirkinae parsmovies